ورود داده به SPSS
قبل از هر تجزیه و تحلیلی ورود داده را باید انجام داد. شناخت این که چگونه می توانیم داده وارد کنیم بستگی به چندین موضوع دارد که عبارتند از:
- انواع متغیرها کدامند؟
- مقیاس های اندازه گیری کدامند؟
- طرح پژوهش چیست؟
- چه نوع تجزیه و تحلیلی می خواهید بر روی داده هایتان انجام بدهید؟
انواع متغیر
متغیرها را می توان به چند شکل دسته بندی کرد، که از آن جمله می توان به نقششان در پژوهش، فعال بودن یا خصیصه ای بودن و اطلاعاتی بودن یا نبودن آنها اشاره کرد.
متغیرها را از نظر نقش می توان به مستقل (در مطالعات رگرسیونی به آن پیش بین، درمطالعات تحلیل مسیر برون زاد و در مطالعات ساختاری به آن کسای می گویند)، وابسته (در مطالعات رگرسیونی به آن ملاک، در مطالعات تحلیل مسیر به آن درون زاد و در مطالعات ساختاری به آن ایتا می گویند)، تعدیل کننده (متغیر مستقل دوم را تعدیل کننده می گویند)، واسطه ای (یا میانجی)، مداخله گر (متغیری که با آن که تاثیر دارد ولی اثرش بررسی نمی شود) و مزاحم تقسیم کرد.
از نظر فعال بودن نیز باید به این نکته اشاره کرد که برخی از متغیرها قابلیت دستکاری دارند و برخی از آنها این ویژگی را ندارند. برای مثال وقتی ما مداخله روان شناسی را انجام می دهیم بدین معنی است که متغیر مستقلمان را دستکاری کرده ایم تا اثرش را روی متغیر وابسته بسنجیم. این یعنی فعال بودن. یا وقتی فردی افسردگی دارد و دارو دریافت می کند (دارو متغیر مستقل است و بهبودی افسردگی متغیر وابسته) و در نتیجه بهبود پیدا می کند، دارو متغیر فعال است. اما گاهی ما می خواهیم تاثیر جنسیت را بر مهارت های کلامی اندازه گیری کنیم، بنابراین جنسیت قابل دستکاری نیست، به متغیرهایی که قابل دستکاری نیستند، خصیصه ای می گویند.
اطلاعاتی بودن یا نبودن یک متغیر نیز به این بر می گردد که ما برای مثال در مطالعه ای سعی می کنیم، اثر متغیر مستقل (درمان) را بر متغیر وابسته (افسردگی) را بسنجیم و در این بین اثر متغیری مزاحم و … را کنترل می کنیم، بنابراین متغیرهایی که می خواهیم اثراتشان را بسنجیم اطلاعاتی می گویند و متغیرهایی که می خواهیم کنترل کنیم را مزاحم یا غیر اطلاعاتی می گویند.
انواع مقیاس اندازه گیری
مقیاس های اندازه گیری را می توان در چهار سطح اسمی (Nominal)، رتبه ای یا ترتیبی (Ordinal)، فاصله ای (Interval) و نسبی یا نسبتی (Ratio) تقسیم کرد (نکته: در SPSS متغیر فاصله ای و نسبی با عنوان Scale آورده شده است.
مقیاس اسمی می تواند ساختگی یا حقیقی باشد، بعلاوه متغیرهای اسمی ساختگی و حقیقی می توانند دو سطحی و چند سطحی باشند.جدول زیر متغیرها، مقیاس های اندازه گیری و مثال هر کدام را نشان می دهد.
طرح پژوهش شما چیست؟
در رابطه با ورود داده به نرم افزار مهم هست که طرح پژوهش را در نظر بگیریم. اما این یعنی چی؟
در آمار تجزیه و تحلیل ها به دو دسته تقسیم می شوند. یکی بررسی رابطه بین دو یا چند متغیر و دیگری تفاوت بین دو یا چندگروه است. بگذارید یک مثال بزنم.
رابطه بین دو متغیر: فرض کنید می خواهید رابطه بین اضطراب و افسردگی را بررسی کنید. در این حالت می بایست متغیرها را در SPSS روبروی هم وارد کنید. اگر متغیر اضطراب و افسردگی را از طریق پرسشنامه ای 21 سوالی اندازه گیری کنیم ابتدا باید 21 ستون برای اضطراب و سپس 21 ستون برای سوالات افسردگی درست کنیم و در نهایت پس از جمع کردن هر کدام از 21 سوال همبستگی یا رابطه بین دو متغیر را بررسی کنیم.
تفاوت بین دو یا چند گروه:
فرض کنید دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل دارید. در این حال می خواهید افسردگی را بین سه گروه (دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل) مقایسه کنید. اگر چه در 21 ستون سوالات متغیر افسردگی را وارد می کنیم اما می بایست که گروه ها را بر خلاف رابطه (همبستگی) زیر هم وارد کنید.
نکته: همیشه گروه کنترل را به عنوان آخرین گروه وارد کنید.
روش آماری یا شیوه تجزیه و تحلیل آماری شما چیست؟
در پرپوزال همیشه در بخش روش معین می کنیم که از چه روش آماری می خواهیم استفاده کنیم. با توجه به بخش طرح پژوهش لازم هست که نحوه ورود داده را به گونه ای انتخاب کنیم که متناسب با شیوه تجزیه و تحلیل آماریمان باشد.
برای مثال اگر همبستگی هست روبروی هم و اگر تفاوت هست زیر هم وارد کنیم. اما در مواردی وقتی که داده های شما جدولی هستند، می بایست به ازای هر خانه از جدول یک متغیر درست کنیم و پاسخ و عدم پاسخ را با 0 و 1 مشخص کنیم. چرا که شیوه تجزیه و تحلیل به گونه ای است که اگر این کار را نکنید بعدا دچار مشکل می شوید.
این مثال را در نظر بگیرید. برای این که به این سوال که کدام فعالیت را در کدام مکان بیشتر انجام می دهید می بایست که به ازاء تقاطع ردیف ها و ستون ها در SPSS متغیر بسازیم. در این مثال 9 متغیر می بایست در SPSS ساخته بشود. 9 متغیر ضرب تعداد ردیف ها در ستون ها است. برای متغیر مطالعه/آشپزخانه، مطالعه/سالن و … این متغیرها ساخته می شوند و با دو کد 0 و 1 وارد نرم افزار می شود.